An Economy Built on Debt
— Is There a Way Out?
De wereldwijde schuld heeft zojuist een historisch record bereikt van 348,3 biljoen dollar [1] — meer dan drie keer de omvang van de wereldeconomie. Hypotheken, consumentenkredieten, bedrijfsschulden en overheidstekorten blijven in een razend tempo toenemen. Waarom?
Er is een verklaring die in het publieke debat zelden aan de orde komt. In het huidige systeem wordt geld zelf gecreëerd als schuld. Dit betekent dat de geldhoeveelheid alleen kan groeien naarmate de schuld toeneemt. Is er een uitweg uit de steeds groter wordende schuldenberg?
In dit webinar legt dr. Michael Kumhof (die bij het IMF en de Bank of England heeft gewerkt) uit hoe het huidige schuldgeldsysteem werkt, waarom het instabiliteit, ongelijkheid en overmatige schuldenlast veroorzaakt — en hoe we ons kunnen bevrijden uit de schuldenval door schuldenvrij geld uit te geven voor het algemeen belang. Schrijf u nu in om uw plaats te reserveren:
* Door op de knop te klikken, gaat u ermee akkoord dat Onsgeld & IMMR per e-mail meer informatie sturen over dit en toekomstige webinars. U kunt zich op elk moment afmelden door op ‘Afmelden’ te klikken.
About
Waarom zo’n hoge schuld?
Waarom is de wereldwijde schuld opgelopen tot 348,3 biljoen dollar? De diepere oorzaak wordt zelden besproken: in het huidige systeem wordt geld gecreëerd in de vorm van schuld.
Bijna al het geld wordt door particuliere banken gecreëerd wanneer zij leningen verstrekken. In de regel lenen banken geen bestaand geld uit — ze creëren nieuwe deposito’s.
Dat betekent dat de groei van de geldhoeveelheid en de groei van de schuld hand in hand gaan. Onze samenlevingen huren hun geldhoeveelheid van het banksysteem en betalen rente voor het voortbestaan ervan. Dat is de verborgen logica van een op schuld gebaseerde economie.
Maar het probleem gaat nog dieper. Het geld op onze bankrekeningen is zelf een bankverplichting — een belofte van banken om op verzoek contant geld te verstrekken. Toch is dit een belofte die de meeste banken niet zouden kunnen nakomen. Als meer dan een klein percentage van de klanten tegelijkertijd zou proberen hun geld op te nemen, zou dat rampzalige gevolgen hebben.
Schuldengeld zorgt niet alleen voor een toename van onze schuldenlast. Het verhoogt ook de verplichtingen van het banksysteem tot een niveau dat leidt tot structurele kwetsbaarheid, een ernstig risico op bankruns en terugkerende financiële crises.
Wat is er mis met schuldgeld?
Een markteconomie heeft geld nodig om de uitwisseling van goederen en diensten tussen haar leden mogelijk te maken. In een op schulden gebaseerd geldsysteem moet de samenleving voortdurend nieuwe schulden aangaan naarmate eerdere schulden worden afgelost, om zo over voldoende geld te kunnen beschikken. En de geldhoeveelheid en de economie kunnen alleen groeien als er meer leningen worden verstrekt dan er worden afgelost. Dit leidt tot een steeds groter wordende schuldenberg in tijden van hoogconjunctuur en tot een geldtekort in tijden van recessie, wanneer mensen stoppen met lenen. Het systeem is inherent kwetsbaar.
- Een te hoge schuldenlast maakt de economie uiterst kwetsbaar; zelfs kleine schokken of bescheiden renteschommelingen kunnen een financiële crisis veroorzaken.
- Schuldengeld leidt tot cycli van hoogconjunctuur en recessie, waarbij er in tijden van hoogconjunctuur een overvloed aan geld is en in tijden van recessie een tekort, wat onnodige werkloosheid veroorzaakt.
Geld en schulden zijn al geruime tijd met meer dan twee tot drie keer zo snel gegroeid als het bbp. Dit betekent dat de schuldenberg sneller groeit dan ons inkomen. Het is alsof je een berg beklimt die steeds sneller stijgt dan je kunt klimmen — vroeg of laat is een instorting onvermijdelijk.
Voor wie is dit bedoeld?
Het webinar is bedoeld voor iedereen die:
- gefrustreerd is door de stijgende schuldenlast en inflatie
- geïnteresseerd is in economische duurzaamheid, echte democratie en geopolitieke vrede
- zich zorgen maakt over de betaalbaarheid van woningen, ongelijkheid, aantasting van het milieu en overheidsbeleid
- openstaat voor serieuze alternatieven die verder gaan dan het gebruikelijke links-rechtsdebat
Er is geen specialistische achtergrond vereist. Het webinar is bedoeld voor een breed publiek, maar gaat toch serieus in op een van de belangrijkste economische vraagstukken van onze tijd.
History: How did we end up here?
Om het huidige systeem te begrijpen, moeten we naar de geschiedenis kijken. Lange tijd gebruikten samenlevingen gestempelde edelmetalen als betaalmiddel. Maar metalen waren schaars, wat de geldhoeveelheid vaak beperkte en de economische groei belemmerde.
Vanaf het midden van de 17e eeuw (met name vanaf 1661 met Stockholms Banco) begonnen particuliere banken papieren bankbiljetten in omloop te brengen die inwisselbaar waren tegen goud of zilver. Deze biljetten waren veel praktischer dan metalen munten, en banken ontdekten al snel dat ze meer biljetten konden uitgeven dan ze aan edelmetaal in bezit hadden, omdat niet iedereen ze tegelijk inwisselde.
Dit maakte betalingen voor het publiek gemakkelijker, maar banken moesten onderling nog steeds in goud afrekenen. Dat was kostbaar en inefficiënt. De oplossing was clearing: als banken elkaar vergelijkbare bedragen verschuldigd waren, hoefde alleen het netto verschil in metaal te worden betaald.
Later werden centrale banken de banken van de banken. Commerciële banken konden hun goud daar aanhouden en afrekenen door vorderingen op reserves over te dragen in plaats van fysiek metaal te verplaatsen. Dit was een efficiënt systeem voor een wereld waarin goud schaars was en afrekenen omslachtig was.
Maar tegenwoordig is geld digitaal. We leven niet langer in een op goud gebaseerde economie. De oude, op schulden gebaseerde keten – waarbij bankgeld een schuld is op de reserves van de centrale bank, en de reserves van de centrale bank een schuld op goud – was een praktische oplossing voor een ander tijdperk, maar geen noodzaak voor het onze.
Wat je gaat leren
Tijdens het webinar zal dr. Michael Kumhof het volgende toelichten:
- hoe het huidige, op schuld gebaseerde geldsysteem in de praktijk werkt;
- waarom de bewering dat geld schuld moet zijn misleidend is;
waarom gangbare opvattingen over centralebankgeld vaak achterhaald zijn; - beperkingen en misvattingen in de gangbare economische theorie en de Moderne Monetaire Theorie (MMT)
hoe schuldenvrij publiek geld in de praktijk zou kunnen werken; - hoe het schuldengeldsysteem van een land het best kan worden hervormd tot een schuldenvrij geldsysteem;
- wat monetaire hervorming zou kunnen betekenen voor de democratie, de stabiliteit en de reële economie
Moet geld echt een schuld zijn?
Tegenwoordig is het meeste geld digitaal. We leven niet langer in een op goud gebaseerde economie. De reserves van centrale banken zijn niet langer inwisselbaar voor goud of iets anders buiten het systeem. Het zijn op zichzelf staande digitale boekingen.
Dat betekent dat het monetaire stelsel nu veel eenvoudiger zou kunnen zijn. We zouden schuldenvrij digitaal overheidsgeld, dat rechtstreeks door de centrale bank of de overheid wordt uitgegeven, als betaalmiddel kunnen gebruiken.
Maar in plaats daarvan gedragen we ons nog steeds alsof geld van de centrale bank een schaarse hulpbron is waarmee zuinig moet worden omgegaan, en alsof de samenleving bij particuliere banken moet blijven lenen om de geldhoeveelheid op peil te houden of uit te breiden.
Dat was logisch in een wereld van goud, kluizen en fysieke afwikkeling. In een digitale economie met fiatgeld is dat niet het geval. Dit is een van de belangrijkste inzichten van Michael Kumhof: het schuldgeldsysteem is geen natuurwet. Het is een historisch overblijfsel – en een waar we geen behoefte meer aan hebben.c
Een uitweg: geld zonder schulden?
Zodra we het creëren van geld loskoppelen van de kredietverlening door particuliere banken, komt er een veel eenvoudiger principe in beeld: geld kan als geld worden gecreëerd – niet alleen als schuld.
Dit betekent dat de economie niet langer afhankelijk zou zijn van voortdurende kredietopname om te kunnen functioneren. De geldhoeveelheid zou stabiel kunnen blijven of groeien zonder huishoudens, bedrijven en de publieke sector dieper in de schulden te duwen.
Dat is een ingrijpende verschuiving — en het opent de deur naar een heel ander soort economisch systeem met effecten zoals:c
Dr. Michael Kumhof will explain why money does not have to be debt, how the current system can be rethought — and what a realistic path beyond the debt-based system could look like.
Urgent need for action
Overal ter wereld krijgen steeds meer mensen het gevoel dat er iets fundamenteel mis is met het economische systeem. Ze zien:
- stijgende schuldenlasten bij huishoudens
- woningmarkten die losstaan van de gewone inkomens
terugkerende financiële instabiliteit - een gebrek aan geld voor overheidsinvesteringen
- afhankelijkheid van de overheid van te grote banken
- toenemende ongelijkheid in welvaart en kansen
- een politiek systeem dat niet in staat lijkt te zijn om financiële middelen in te zetten voor maatschappelijke behoeften op de lange termijn
Al te lang wordt het publiek verteld dat het huidige monetaire systeem nu eenmaal de manier is waarop moderne economieën werken. Dat is niet goed genoeg.
A monetary system is a human institution. It can be redesigned. It can be modernized. And it can be built so that money no longer depends on ever-rising private debt. Join Michael Kumhof for a webinar on one of the deepest structural problems in the modern economy — and learn about one of the clearest paths beyond it.
About Michael Kumhof
Dr. Michael Kumhof was tot voor kort werkzaam als senior onderzoeksadviseur bij de Research Hub van de Bank of England. Daarvoor was hij adjunct-afdelingshoofd bij de afdeling Modellering van de onderzoeksafdeling van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) (2004-2015). Kumhof was verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het Global Integrated Monetary and Fiscal Model van het IMF, dat wordt gebruikt door verschillende centrale banken, voor beleids- en scenarioanalyses van het IMF, voor de World Economic Outlook en voor G20-werkzaamheden. Daarvoor was hij assistent-professor aan de Stanford University (1998 tot 2004). Zijn onderzoek richt zich op de rol van banken in de economie en op verschillende monetaire systemen.
Recent work
Dr. Michael Kumhof heeft verschillende invloedrijke artikelen gepubliceerd waarin hij het monetaire stelsel grondig analyseert. Hier volgen enkele van zijn belangrijkste werken:
Michael Kumhof publiceerde in 2012 „The Chicago Plan Revisited“ als IMF-werkdocument, en in 2024 een sterk verbeterde versie, getiteld „The Chicago Plan Revisited – Debt-free Money, Growth, and Stability“. Het artikel concludeert dat een overgang naar universeel narrow banking, waarbij alle deposito's bestaan uit publiek geld terwijl alle kredietverlening wordt uitgevoerd door beleggingsfondsen die publiek geld bemiddelen, het Amerikaanse BBP permanent met 15% tot 20% zou kunnen verhogen. Het mechanisme bestaat uit de vervanging van op schuld gebaseerd privé-geld door schuldenvrij publiek geld, wat de schuld en de hefboomwerking vermindert en daarmee de rentetarieven in de hele economie. Het artikel concludeerde ook dat een anticyclische beleidsregel voor de rente op krediet van de centrale bank aan banken het vermogen van de centrale bank om de conjunctuurcyclus te stabiliseren aanzienlijk zou kunnen verbeteren.
Het artikel over het Chicago Plan vormde de directe inspiratiebron voor het werkdocument van de Bank of England uit 2016, getiteld “The Macroeconomics of Central Bank Digital Currencies” (gepubliceerde versie uit 2022). Dit was het document waarin de afkorting “CBDC” voor het eerst werd gebruikt.
“Central Bank Money: Central Bank Money: Liability, Asset or Equity of the Nation?” onderzoekt een belangrijk aspect van zowel CBDC als het Chicago Plan, namelijk dat de conventionele praktijk om geld van de centrale bank te classificeren als een verplichting van de geconsolideerde publieke sector onverenigbaar is met de juridische grondslagen van moderne fiatgeldsystemen. In plaats daarvan zou het moeten worden geclassificeerd als een hybride categorie die zowel de functie ervan als publiek goed weerspiegelt als de gelijkenis met bedrijfskapitaal in verschillende juridische dimensies, waaronder de oninbaarheid
Dr. Michael Kumhof has published several influential papers that analyze the monetary system in depth. Here are some of his most important works:
- Michael Kumhof published “The Chicago Plan Revisited” in 2012 as an IMF Working Paper, and a much-improved “The Chicago Plan Revisited – Debt-free Money, Growth, and Stability” in 2024. The paper finds that a transition to universal narrow banking, where all deposits consist of public money while all lending is performed by mutual funds that intermediate public money, could permanently raise US GDP by between 15% and 20%. The mechanism is a replacement of debt-based private money with debt-free public money that reduces debt and leverage and therefore interest rates throughout the economy. The paper also found that a countercyclical policy rule for the interest rate on central bank credit to banks could substantially improve the central bank’s ability to stabilise the business cycle.
- The Chicago Plan paper was the direct inspiration for the 2016 Bank of England Staff Working Paper “The Macroeconomics of Central Bank Digital Currencies” (published version from 2022). This was the paper that first coined the acronym “CBDC”.
- “Central Bank Money: Central Bank Money: Liability, Asset or Equity of the Nation?” explores a key aspect of both CBDC and the Chicago Plan, which is that the conventional practice of classifying central bank money as a liability of the consolidated public sector is irreconcilable with the legal underpinnings of modern fiat money systems. Instead, it should be classified as a hybrid category that reflects both its function as a public good and its proximity to corporate equity in several legal dimensions, including non-defaultability
Organizers
References
[1] https://www.hurriyetdailynews.com/global-debt-hits-record-high-of-348-trillion-in-2025-report-219339
Een historische kans
Centrale bankiers, wetenschappers, voorstanders van monetaire hervormingen en beleidsmakers over de hele wereld buigen zich momenteel over de problemen en risico’s van het huidige monetaire stelsel en zoeken naar nieuwe manieren om geld te creëren. Burgers hebben nu een historische kans om hier invloed op uit te oefenen en ervoor te zorgen dat de geldcreatie op een eerlijke en duurzame manier wordt georganiseerd. Daarom organiseren wij cursussen en seminars over dit onderwerp. Schrijf je in en nodig gerust vrienden en kennissen uit.
❝
Twijfel er nooit aan dat een kleine groep betrokken en toegewijde burgers de wereld kan veranderen. Sterker nog, dat is het enige wat ooit verandering teweeg heeft gebracht.
Margaret Mead
De Internationale Beweging voor Monetaire Hervorming (IMMR) bestaat uit non-profitorganisaties die zich richten op de meest cruciale kwestie van onze tijd: het ontstaan en verdwijnen van geld en de gevolgen daarvan voor de ontwikkeling van de samenleving en ons leven.
Wij zijn onpartijdig en zetten ons uitsluitend in voor deze kwestie. Onze visie is dat het geldsysteem eerlijk, duurzaam en democratisch moet zijn en ten goede moet komen aan de samenleving als geheel. Lees hier meer over IMMR. Sluit je hier aan bij onze beweging.
© 2026 International Movement for Monetary Reform